Tháp Bà Ponagar Nha Trang: kiến trúc, truyền thuyết và kinh nghiệm tham quan

Trên đồi Cù Lao, bên bờ sông Cái, quần thể Tháp Bà Ponagar gồm bốn tháp gạch Chăm được xây dựng từ thế kỷ VIII đến thế kỷ XIII. Đây là một trong những công trình kiến trúc Chăm Pa còn lại lớn nhất và đẹp nhất ở miền Trung, đồng thời là trung tâm tín ngưỡng thờ nữ thần Thiên Y A Na của cả người Chăm và người Việt. Chỉ cách trung tâm Nha Trang vài cây số, tháp Bà là điểm đến phù hợp cho nửa ngày khám phá văn hóa – lịch sử xen giữa các buổi tắm biển.

1. Tháp Bà Ponagar ở đâu, giờ mở cửa, giá vé

Địa chỉ: 61 đường 2/4, phường Bắc Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa. Giờ mở cửa: 6:00–17:30 hằng ngày. Giá vé: 30.000 đồng một người lớn, 15.000 đồng một trẻ em.

Quần thể nằm trên đồi Cù Lao, bên bờ bắc sông Cái, cách cầu Xóm Bóng không xa. Từ trung tâm thành phố, bạn có thể đi xe máy hoặc taxi qua cầu Trần Phú rồi rẽ theo đường 2 Tháng 4, quãng đường chỉ vài cây số. Khu di tích có bãi giữ xe và lối bậc đá lên đồi khá dễ đi.

2. Lịch sử quần thể Tháp Bà Ponagar

Tháp Bà Ponagar còn được gọi là Yang Po Inư Nagar, được xây dựng trong giai đoạn dài từ thế kỷ VII đến thế kỷ XIII, qua nhiều triều đại của vương quốc Chăm Pa. Ban đầu nơi đây có thể chỉ là ngôi đền bằng gỗ, sau được thay bằng gạch nung bền vững hơn.

Ngôi tháp chính hiện tại được cho là xây dựng vào thế kỷ VIII dưới thời vua Satyavarman, khi Chăm Pa đang phát triển mạnh về kiến trúc và điêu khắc. Các tháp nhỏ hơn được bổ sung qua nhiều lần trùng tu, mở rộng vào thế kỷ IX đến XIII. Tháp được dựng theo hình ảnh nữ thần, gắn với chế độ mẫu hệ thời đạo Hindu còn được tôn thờ ở Chăm Pa. Các nhà nghiên cứu cũng tìm thấy nhiều bia ký cổ tại đây, cung cấp tư liệu quý về lịch sử vương quốc Chăm Pa.

3. Kiến trúc Tháp Bà Ponagar có gì

Quần thể được bố trí trên ba tầng theo sườn đồi, gồm bốn tháp xây theo hình chóp nhọn — biểu tượng cho núi Meru trong văn hóa Ấn Độ giáo.

3.1. Khu vực tháp cổng

Tầng dưới cùng là khu tháp cổng với bậc đá dẫn lên đồi, hai bên có tượng vũ nữ Chăm. Đây là lối vào chính của quần thể, cũng là nơi nhiều du khách dừng lại chụp ảnh vì góc nhìn hướng thẳng lên các tháp phía trên.

3.2. Khu tiền đình (Mandapa)

Tầng giữa là khu tiền đình Mandapa — nơi ngày xưa du khách hành hương nghỉ ngơi trước khi lên tháp chính. Dấu tích còn lại là những hàng cột gạch xếp thành khu nhà dài, tạo nên góc chụp ảnh rất đặc trưng của Tháp Bà Ponagar.

3.3. Khu đền tháp và bia ký

Tầng trên cùng là khu đền tháp với bốn tháp thờ bằng gạch nung, tháp chính cao nhất thờ nữ thần Thiên Y A Na. Trên các cột và tường tháp còn lưu nhiều họa tiết chạm khắc hình hoa sen, chim, voi cùng các bia ký cổ bằng chữ Chăm và chữ Sanskrit.

4. Truyền thuyết nữ thần Thiên Y A Na

Điều làm Tháp Bà Ponagar trở thành điểm tâm linh sống động là truyền thuyết về nữ thần Thiên Y A Na, tức Po Nagar trong tiếng Chăm — vị nữ thần Mẹ Xứ Sở được cả người Chăm và người Việt tôn thờ.

Truyền thuyết kể rằng, xưa kia trên núi Đại An (nay là núi Cù Lao) có hai vợ chồng tiều phu già không con. Một ngày, ông lão nhặt được khúc trầm hương lớn, bên trong có một bé gái xinh đẹp — đó là Thiên Y A Na. Bà lớn lên thông minh, có nhiều phép lạ: biến hóa thành cây trái, chim muông, tạo ra lúa gạo giúp dân làng. Sau khi nên duyên với thái tử phương Bắc rồi trở về cố hương, Bà dạy dân khai hoang, trồng lúa, dệt vải, làm gốm và sống hòa thuận. Vì công lao ấy, người dân lập tháp thờ Bà như vị thần bảo trợ cho xứ sở.

5. Lễ hội Tháp Bà Ponagar

Lễ hội Tháp Bà Ponagar diễn ra hằng năm từ ngày 20 đến 23 tháng 3 âm lịch, thường rơi vào tháng 4 hoặc tháng 5 dương lịch. Đây là lễ hội lớn của đồng bào Chăm và cũng thu hút đông đảo người Việt đến hành hương, với các nghi thức rước, dâng lễ và biểu diễn nghệ thuật Chăm truyền thống. Nếu đi Nha Trang đúng dịp này, bạn sẽ thấy Tháp Bà trong không khí lễ hội rộn ràng nhất trong năm.

6. Thời điểm tham quan Tháp Bà Ponagar đẹp nhất

Khu di tích mở cửa từ 6 giờ sáng nên bạn có thể đến sớm để tránh nắng gắt và đông đúc, đồng thời ngắm thành phố trong ánh sáng buổi sớm. Buổi chiều muộn, khoảng trước giờ đóng cửa, là lúc ánh nắng xiên nhuộm đỏ các tháp gạch — thời điểm được nhiều người chọn để chụp ảnh. Từ sân tháp, bạn còn có thể nhìn xuống cầu Xóm Bóng và cửa sông Cái với thuyền đánh cá neo đậu.

7. Ăn gì gần Tháp Bà Ponagar

Khu vực quanh tháp Bà tập trung nhiều quán ăn phục vụ du khách sau khi tham quan. Hai địa chỉ có đầy đủ thông tin để bạn tham khảo:

• Quán ốc Xuân Anh – 25 Tháp Bà, phường Bắc Nha Trang; mở 11:30–23:00; khoảng giá 70.000–170.000 VNĐ. Quán ốc – hải sản lâu năm, không gian rộng, hợp đi nhóm.
• Hải sản Bờ kè Tháp Bà – 205 Nguyễn Bỉnh Khiêm, phường Bắc Nha Trang; mở 12:00–24:00; khoảng 50.000–200.000 đồng một món. Quán hải sản ven sông, thuận tiện kết hợp sau khi rời khu di tích.

Câu hỏi thường gặp về tháp Bà Ponagar Nha Trang

1. Tháp Bà Ponagar Nha Trang nằm ở đâu?

Tháp Bà Ponagar Nha Trang nằm tại 61 đường 2/4, phường Bắc Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa, trên đồi Cù Lao bên bờ sông Cái, cách trung tâm thành phố vài cây số.

2. Giá vé tham quan tháp Bà Ponagar Nha Trang bao nhiêu?

Vé tham quan tháp Bà Ponagar Nha Trang là 30.000 đồng một người lớn và 15.000 đồng một trẻ em. Khu di tích mở cửa từ 6:00 đến 17:30 hằng ngày.

3. Tháp Bà Ponagar Nha Trang thờ ai?

Tháp Bà Ponagar Nha Trang thờ nữ thần Thiên Y A Na (Po Nagar) — vị nữ thần Mẹ Xứ Sở trong tín ngưỡng của người Chăm, cũng được người Việt tôn thờ.

4. Nên đi tháp Bà Ponagar Nha Trang vào thời gian nào trong ngày?

Nên đi vào sáng sớm để tránh nắng và đông, hoặc chiều muộn để ngắm tháp gạch trong ánh hoàng hôn. Lễ hội Tháp Bà (20–23/3 âm lịch) là dịp đông vui nhất.

5. Gần tháp Bà Ponagar Nha Trang có gì ăn?

Quanh khu vực tháp Bà có nhiều quán ốc và hải sản trên đường Tháp Bà, tiêu biểu là quán ốc Xuân Anh (25 Tháp Bà) và các quán hải sản bờ kè ven sông.