Tháp Chàm Nha Trang: Tháp Bà Ponagar và những điều cần biết

Người Nha Trang thường gọi Tháp Bà Ponagar ngắn gọn là “tháp Chàm”. Quần thể tháp gạch đỏ nằm trên đồi Cù Lao, nhìn ra cửa sông Cái, được xây dựng từ thế kỷ VIII đến XIII – là di tích kiến trúc Chăm Pa lớn và còn nguyên vẹn bậc nhất miền Trung. Đến Nha Trang mà chưa lên đồi Cù Lao ngắm tháp Chàm thì coi như chưa hiểu hết chiều sâu lịch sử của phố biển này.

1. Tháp Chàm Nha Trang ở đâu, vé và giờ mở cửa

Tháp Bà Ponagar tọa lạc ở số 61 đường 2/4, phường Bắc Nha Trang, thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa, trên ngọn đồi Cù Lao cao khoảng 10 mét so với mực nước biển. Từ trung tâm thành phố đi qua cầu Trần Phú rẽ vào đường 2/4 là tới, quãng đường chỉ vài cây số.

Khu di tích mở cửa từ 6:00 đến 17:30 hằng ngày. Giá vé tham quan là 30.000đ một người lớn và 15.000đ một trẻ em. Nên đi vào sáng sớm hoặc chiều muộn để tránh nắng gắt, đồng thời có ánh sáng đẹp nhất để chụp ảnh cụm tháp gạch đỏ.

2. Lịch sử hình thành quần thể tháp

Theo các nhà khảo cổ, dấu tích đầu tiên của quần thể có thể xuất hiện từ thế kỷ VII, ban đầu có thể chỉ là ngôi đền bằng gỗ. Ngôi tháp chính hiện nay được cho là xây dựng vào thế kỷ VIII dưới thời vua Satyavarman, khi vương quốc Chăm Pa đang phát triển mạnh về kiến trúc và điêu khắc.

Từ thế kỷ IX đến XIII, quần thể trải qua nhiều lần trùng tu và mở rộng dưới các triều vua Chăm Pa khác nhau, mỗi lần lại thêm những nét kiến trúc và điêu khắc mới. Nhiều bia ký cổ được tìm thấy tại đây đã cung cấp tư liệu quý về lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng của người Chăm, giúp giới nghiên cứu hiểu rõ hơn về một giai đoạn vàng son của vương quốc này.

Điều đáng nể là sau hàng nghìn năm hứng chịu nắng gió miền Trung và bao biến động lịch sử, cụm tháp vẫn đứng vững với phần lớn cấu trúc nguyên bản. Kỹ thuật xây gạch không vữa của người Chăm đến nay vẫn khiến các nhà nghiên cứu tò mò: những viên gạch nung được mài khít, liên kết bằng một loại chất kết dính hữu cơ mà thành phần chính xác vẫn còn là đề tài tranh luận.

3. Kiến trúc ba tầng độc đáo

Quần thể được xây dựng theo kiểu “núi đền” tượng trưng cho vũ trụ, chia thành ba tầng rõ rệt. Tầng thấp ngày nay chỉ còn nền đá và bậc tam cấp, nơi trước kia từng có tháp cổng lớn cùng các công trình phụ trợ.

Tầng giữa là khu tiền đình Mandapa với hai dãy cột gạch hình bát giác, mỗi dãy 5 cột, tổng cộng 10 cột lớn chống đỡ mái nhà công cộng. Đây là nơi du khách và tín đồ nghỉ ngơi, chuẩn bị lễ vật trước khi lên dâng hương. Trên đỉnh các cột còn thấy họa tiết trang trí hình hoa sen và chim thần.

Tầng cao nhất là khu tháp thờ với tháp chính cao khoảng 23 mét thờ nữ thần Po Nagar, cùng ba tháp nhỏ thờ các vị thần khác. Toàn bộ được xây bằng gạch nung với kỹ thuật xây không vữa đặc trưng của người Chăm, các viên gạch khít đến mức lưỡi dao khó lách qua.

4. Truyền thuyết Mẹ Xứ Sở Po Nagar

Tháp Bà Ponagar thờ nữ thần Po Nagar, được người Chăm tôn là Mẹ Xứ Sở – vị thần sáng tạo ra đất đai, cây cối và dạy dân nghề trồng lúa, dệt vải. Truyền thuyết kể rằng bà giáng trần trong hình hài một cô gái xinh đẹp, dạy người dân bao nghề rồi hóa về trời, để lại sự tích được lưu truyền qua hàng ngàn năm.

Ngày nay, Tháp Bà vẫn là trung tâm tín ngưỡng quan trọng của đồng bào Chăm. Hằng năm vào dịp lễ hội đầu năm, hàng vạn lượt người hành hương về đây dâng lễ, cầu bình an, tạo nên không khí lễ hội đậm sắc màu văn hóa Chăm Pa ngay giữa lòng phố biển.

5. Kinh nghiệm tham quan Tháp Bà Ponagar

Du khách nên ăn mặc kín đáo, lịch sự vì đây là nơi thờ tự linh thiêng. Khi vào khu tháp chính, nhớ bỏ giày dép bên ngoài và giữ trật tự. Thời điểm đẹp nhất là sáng sớm từ 6:00 đến 8:00 hoặc chiều từ 15:30 đến 17:00, nắng xiên tạo bóng đổ đẹp trên nền gạch đỏ.

Nên dành khoảng 1,5 đến 2 giờ để tham quan thong thả cả ba tầng, đọc các bảng giới thiệu và ngắm toàn cảnh thành phố, cửa sông Cái từ trên đồi. Mang theo nước uống và mũ nón vì khu vực sân tháp khá trống trải, ít bóng râm vào giữa trưa.

6. Ăn uống quanh khu vực tháp

Xung quanh khu vực đường Tháp Bà và đường 2/4 có nhiều quán ăn bình dân phục vụ du khách sau khi tham quan. Các món dễ tìm là bánh căn, bún cá, bánh xèo và hải sản – đúng chất ẩm thực Nha Trang. Buổi trưa có thể ghé các quán cơm, bún dọc đường 2/4 trước khi tiếp tục lịch trình ra biển hoặc về trung tâm thành phố.

Nếu tham quan vào buổi chiều, kết hợp ăn tối ở khu vực này rồi ngắm thành phố lên đèn từ trên đồi cũng là lịch trình hợp lý. Giá cả ở khu vực quanh di tích nhìn chung bình dân, nhưng vẫn nên hỏi giá trước với các món hải sản.

7. Những góc chụp ảnh được yêu thích

Góc chụp kinh điển nhất là đứng ở tầng Mandapa, lấy hàng cột gạch bát giác làm tiền cảnh và tháp chính vươn cao phía sau. Buổi sáng sớm, ánh nắng xiên qua kẽ cột tạo nên những vệt sáng đẹp mắt trên nền gạch.

Chân tháp chính với bậc tam cấp và cửa tháp chạm khắc cũng là điểm chụp không thể bỏ qua. Ai thích ảnh toàn cảnh thì leo lên điểm cao nhất của đồi, hướng máy về phía cửa sông Cái để lấy cả tháp, cây xanh và mặt nước trong một khung hình.

Câu hỏi thường gặp về tháp Chàm Nha Trang

1. Tháp Chàm Nha Trang có phải là Tháp Bà Ponagar không?

Đúng vậy. “Tháp Chàm Nha Trang” là cách gọi dân dã của Tháp Bà Ponagar – quần thể tháp Chăm Pa trên đồi Cù Lao ở số 61 đường 2/4, phường Bắc Nha Trang.

2. Giá vé tham quan tháp Chàm Nha Trang bao nhiêu?

Giá vé là 30.000đ một người lớn và 15.000đ một trẻ em. Khu di tích mở cửa từ 6:00 đến 17:30 hằng ngày.

3. Tháp Chàm Nha Trang được xây dựng từ khi nào?

Dấu tích đầu tiên có từ thế kỷ VII, tháp chính hiện nay được xây vào thế kỷ VIII dưới thời vua Satyavarman, sau đó được trùng tu mở rộng qua nhiều triều đại đến thế kỷ XIII.

4. Nên đi tham quan tháp Chàm Nha Trang vào lúc nào?

Sáng sớm từ 6:00 đến 8:00 hoặc chiều từ 15:30 đến 17:00 là thời điểm đẹp nhất: trời mát, ánh sáng đẹp để chụp ảnh cụm tháp gạch đỏ.

5. Tham quan tháp Chàm Nha Trang cần lưu ý gì?

Ăn mặc kín đáo lịch sự, bỏ giày dép khi vào khu tháp thờ, giữ trật tự vì đây là nơi tín ngưỡng linh thiêng. Mang theo nước uống và mũ nón vì sân tháp ít bóng râm vào giữa trưa.